Ik ben op een stilteretraite. Dat is een paar dagen weg van huis, samen met andere mensen, waarin niemand praat. Je eet, wandelt en zit stil met elkaar, zonder woorden. Wat overblijft, ben jij zelf. Ik ga er al jaren naartoe, naast mijn werk in de IT en als companion bij Companionship.
Elke dag doen we oefeningen met onze adem. Op dag twee is dat een ademreis. Je ligt op een mat en ademt een tijd lang diep en snel, zonder pauze tussen in- en uitademen. Daardoor komen bij veel mensen gevoelens naar boven. Verdriet, boosheid, opluchting. Bij mij vroeger ook. Daarom weet ik precies wat ik verwacht.
Het tempo van de ademhaling gaat omhoog. Om me heen hoor ik allerlei geluiden uit de zaal. Iemand huilt al. Ik lig te wachten tot het bij mij ook komt.
Maar deze keer is het anders. Er is iets veranderd in mijn leven, en daardoor voel ik meer dan vroeger. Toch verwacht ik hetzelfde als de vorige keren.
Er gebeurt niets.
Dus adem ik dieper. Ik pak het aan zoals ik alles aanpak: doorzetten. Ik sport veel en zwaar. Honderd burpees achter elkaar lukt me wel. Een burpee is een zware oefening: je zakt door je knieën, zet je handen op de grond, springt met je voeten naar achteren, springt weer terug en springt dan omhoog met je armen boven je hoofd. Dat honderd keer achter elkaar kost veel kracht en doorzetten. Dus ik denk: als ik maar hard genoeg mijn best doe, komt het vanzelf.
Het komt niet. Na afloop blijf ik boos op mezelf liggen. De volgende dag gaat het net zo. En de dag daarna.
Discipline betekent: doen wat je jezelf hebt voorgenomen, ook als het zwaar is. Dat heeft me veel gebracht. Ik doe mee aan sportwedstrijden waarin je hardloopt en zware oefeningen doet, en ik heb een hardloopwedstrijd met hindernissen gedaan. Ik weet hoe je doorgaat als het zwaar wordt. Mensen kunnen op me rekenen.
Veel mensen die ik ontmoet, herkennen dat. Ze doen al jaren wat van hen verwacht wordt, als partner, ouder, dochter of collega. Hun vaste regels zijn geen last. Ze geven juist rust en richting. Dat is niets om je voor te schamen.
Maar discipline heeft ook een andere kant. Als alles een taak is, wordt zelfs rust iets wat je moet halen. Je vult je dagen met zorgen voor anderen en werk, en je merkt niet meer wat je zelf mist. Iets voor jezelf willen voelt dan als iets wat niet mag.
Dat is geen zwakte. Het is logisch. Je best doen voelt altijd veilig. Je krijgt er waardering voor, en niemand kan er iets van zeggen. Maar wie altijd zijn best doet, voelt op een dag niet meer wat hij zelf echt wil.
Dan komt dag vijf. Weer lig ik op mijn mat. De begeleider zegt dat het bij deze ademoefening belangrijk is om ontspanning en zachtheid toe te laten. En om het niet te forceren.
Ineens snap ik het. Ik stop met forceren. Ik laat gebeuren wat er gebeurt, en ook wat niet gebeurt.
Dan voel ik het echt. Een zacht, warm gevoel dat over me heen en door me heen gaat. Niet omdat ik het heb afgedwongen. Het kwam pas toen ik ophield met mijn best doen.
Daar leerde ik iets wat mijn leven heeft veranderd. Zacht zijn is ook een vorm van kracht. Net als laten zien dat iets je raakt. Wie zacht en aardig is voor zichzelf en voor anderen, maakt ruimte. Ruimte om lief te zijn voor jezelf, ook als iets niet goed lukt.
Lees de zes zinnen. Tel hoe vaak je denkt: ja, dat ben ik.
Ik plan zelfs mijn ontspanning in.
Een dag niets doen voelt als een verloren dag.
Ik zeg vaker ‘het gaat goed’ dan dat ik voel hoe het gaat.
Iets voor mezelf willen voelt als iets wat niet mag.
Ik weet beter wat anderen van me willen dan wat ik zelf wil.
Als het stil wordt in een gesprek, begin ik snel weer te praten.
Je discipline helpt je. Je weet wanneer je doorzet en wanneer je stopt.
Je discipline begint te knellen. Rust voelt soms als een taak.
Je zit vast in je eigen discipline. Tijd om het af en toe los te laten.
Als ik iemand ontmoet, heb ik geen plan en geen haast. Je hoeft niets uit te leggen, niets te beslissen en mij niet te vermaken.
Ik let op kleine dingen. Iemand die sorry zegt als het even stil is. Die vraagt of het wel goed gaat. Die het gesprek netjes wil doen. Dan zeg ik dat het goed is.
Soms stel ik één vraag. Wat heb je nu nodig, wat zou je willen? Je hoeft er geen antwoord op te hebben. Ik ben geen coach of therapeut. Ik ben iemand die naast je zit, zonder oordeel. Iemand die een stukje met je meeloopt.
Voor honderd burpees moet je doorzetten. Die vijfde dag vroeg iets anders: loslaten. In mijn hoofd wist ik al lang dat zacht zijn kracht kan zijn. Op die mat voelde ik het voor het eerst. Dat is voor mij de kunst van het leven. Weten wanneer je doorzet, en wanneer je het mag neerleggen.
Je vaste regels hoef je daarvoor niet los te laten. Je discipline ook niet. Je mag er alleen af en toe even rustig naast gaan zitten.
Misschien ben jij ook iemand die alles kan volhouden. Behalve even niet je best doen.